De geschiedenis van het skiën

04-07-2019 - WinterTrex

Waar en wanneer stond de eerste mens op ski’s? Wanneer werd skiën een vrijetijdssport en wanneer werd de eerste lift geopend? WinterTrex heeft de geschiedenis van de skisport samengevat.

De vorm van de ski’s is door de jaren heen voortdurend veranderd.

De oorsprong van het skiën

Het begin van het skiën en de pioniers onder de skiërs zijn in talrijke verhalen met elkaar verweven. Een grottekening in Noorwegen, die ongeveer 4.500 jaar oud is, zou het beeld van een skiër weergeven. In Zweden is een ski gevonden die naar verluidt ook 4.500 jaar oud is. Het is niet mogelijk om precies te zeggen waar en wanneer iemand voor het eerst op ski’s heeft gestaan. Wat wel zeker is, is dat mensen in besneeuwde gebieden duizenden jaren geleden op het idee kwamen om lange planken onder hun voeten te bevestigen om niet in de diepe sneeuw weg te zinken.

 

Dat de oorsprong van het huidige skiën in Noorwegen ligt, is historisch bewezen. Ook de term ‘ski’ is Noors en betekent zoiets als ‘houtblok, gespleten hout’. In de 18e eeuw had het Noorse leger al een ski-eenheid opgericht en in de loop der jaren werd skiën als vrijetijdsbesteding steeds populairder onder de Noorse bevolking. Rond 1850 vonden de eerste skiwedstrijden plaats in het Noorse Christiana, later in Oslo, en rond 1870 verschenen ook in Noorwegen instructies voor het skiën. In de provincie Telemark heeft de Noorse Sondre Norheims een binding ontwikkeld waarbij slechts het puntje van de voet aan de ski vastzit: de Telemark-ski is vandaag de dag nog steeds erg populair. De toenemende populariteit in Noorwegen en de oversteek van Groenland door de poolreiziger Fritjof Nansens in 1888 leidde rond de eeuwwisseling tot een echte skiboom in Midden-Europa. Nansens schreef een boek over zijn reis door Groenland dat veel jonge mensen inspireerde om de nieuwe sport zelf uit te proberen.

Historische ski’s en sneeuwschoenen in het museum.

Skiën bereikt de Alpen

Door de toenemende populariteit van het skiën werden in de jaren 1890 de eerste skiclubs opgericht, waar Scandinavische studenten voor het eerst hun kennis overdroegen. Er werden verenigingen opgericht in Duitsland (Todtnau), Zwitserland (Glarus) en Oostenrijk (St. Christoph am Arlberg). Af en toe werd er zelfs op scholen lesgegeven in skiën. In 1896 kregen de leerlingen in Braunlage in de Harz bijvoorbeeld, afhankelijk van de sneeuwcondities, skiles in plaats van klassieke gymnastiekles.

In de Alpen ontstond echter een probleem: de Telemark-bocht, die optimaal was voor de vrij vlakke Scandinavische bergen, was niet geschikt voor de veel steilere hellingen van de Alpen. De techniek veranderde voortdurend in de richting van een nieuwe bocht en ook de ski’s werden aangepast aan de nieuwe omstandigheden. De uit Noorwegen geïmporteerde ski’s waren meestal ongeveer 3 meter lang en daardoor moeilijk te draaien. De schilder en beeldhouwer Mathias Zdarsky kocht een aantal Scandinavische ski’s en werd gestoord door de lengte die het moeilijk maakte om te skiën op de steile hellingen van zijn thuisland. Hij verkortte zijn ski’s met een zaag tot een lengte van 1,80 m en kon met de veel meer draaiende ski’s met een kleinere radius van de helling skiën. De ‘Lilienfelder binding’, een binding die zowel de punt van de voet als de hiel fixeert, maakte de ski van de schilder uniek en hij verklaarde zijn ski tot ‘alpine ski’. Bovendien kwam Zdarsky tijdens het experimenteren op het idee om zijn ski’s smaller te zagen ter hoogte van de bindingen. De taille maakte het mogelijk om bochten te maken en de eerste versie van de carving-ski was geboren. In 1897 publiceerde Mathias Zdarsky een boek over zijn speciaal ontwikkelde skitechniek. Zijn ‘Lilienfelder Skilauf-Technik’ maakte van Zdarsky de grondlegger van de alpine skitechniek.

De opkomst van het skiën vanaf 1900

In het begin van de 20e eeuw werd een mijlpaal bereikt: in 1908 werd de eerste skilift in gebruik genomen. In Schollach bij Eisenbach in het Oberschwarzwald werd een lift gebouwd die door een molenrad met waterkracht werd aangedreven. De lift kwam 32 meter hoog en was 280 meter lang. Skiërs hielden zich vast aan een speciaal gevormde tang die aan een touw was bevestigd en die de wintersporters de berg op trok.

Na de Eerste Wereldoorlog werd het skiën snel populairder, omdat de toeristen nu over de tijdens de oorlog aangelegde spoorlijnen konden reizen en de hellingen van de Alpen konden afdalen. In de jaren 1920 werden de eerste skischolen geopend die niet door skiclubs werden gerund, om toeristen te leren skiën. Daarnaast werden de eerste films met skiërs in de bioscopen vertoond. Dit wekte ook de belangstelling voor de wintersport bij mensen die nog nooit eerder in de bergen waren geweest. In de jaren twintig werden er regelmatig wedstrijden gehouden en werden er regels voor vastgesteld. De Internationale Skifederatie nam de alpine disciplines in haar programma op en in 1931 vond in Mürren het eerste wereldkampioenschap skiën plaats. Alpineskiën werd pas vijf jaar later in 1936 Olympisch. Op het wereldkampioenschap van 1931 overtuigde Anton Seelos met een tot dan toe onbekende techniek en de parallelle bocht ontwikkelde zich tot een wijdverbreide techniek op de pistes. Seelos gaf later zijn kennis door als coach van de Duitse en Franse nationale teams.

Skiën als massasport sinds 1950

In de loop der jaren ontwikkelde het skiën zich steeds meer tot een vrijetijdsbesteding voor de massa. Vooral in de jaren ’50 werden er talrijke liften gebouwd en hellingen ontwikkeld. De liften konden meer skiërs vervoeren en de skigebieden werden steeds aantrekkelijker voor toeristen. Naast de modernere skiliften en kabelbanen is er rond de skigebieden een toeristische infrastructuur gecreëerd. Er werden berghutten geopend en tal van accommodaties ingericht, die vooral in het winterseizoen door toeristen werden gebruikt. Het aantal skiërs is in de loop der jaren enorm toegenomen. Terwijl in 1950 wereldwijd slechts ongeveer 5 miljoen mensen wintersport beoefenden, was dit aantal in 1975 gestegen tot 35 miljoen. Voor de meeste wintersportliefhebbers lag en ligt de nadruk minder op prestaties dan op plezier in de natuur met vrienden en familie. Naast de klassieke afdaling, begonnen skiërs ook verschillende manieren uit te proberen. Skiërs leefden zich uit in diepe sneeuw, op buckels, schansen en kickers. Zo ontstonden aan het einde van de 20e eeuw disciplines als ‘buckelpiste‘, ‘freestyle’ en ‘freeride’. Sommige van deze disciplines zijn ook Olympisch.

Aan het einde van de 20e eeuw werd het skiën over een buckelpiste een Olympische discipline.

Skiën vandaag

Al heel lang bewegen mensen zich op twee planken door of over de sneeuw, maar het skiën is al lang geen middel meer om een doel te bereiken. De wedstrijden in de verschillende disciplines worden wereldwijd met enthousiasme gevolgd en ook als vrijetijdssport is het skiën populairder dan ooit. Het wintertoerisme bloeit en is van groot economisch belang in sommige gebieden zoals Zwitserland en Oostenrijk. In Frankrijk zijn er zelfs talrijke dorpen gesticht voor het wintertoerisme. Maar wintersportliefhebbers vinden niet alleen in de Alpen veelzijdige skigebieden. Ondertussen zijn er ontelbare skigebieden over de hele wereld. Ook in Australië, Nieuw-Zeeland, de Verenigde Staten, Canada, Japan, Sicilië en de Zuid-Amerikaanse Andeslanden Chili en Argentinië hebben sneeuwliefhebbers de mogelijkheid om te skiën op witte pistes.

Moderne liften zijn nu standaard in de meeste skigebieden.

Skiën is een ongelooflijk gevarieerde sport geworden: freeski, carving, freestyle, skicross, enz. De lijst lijkt eindeloos. Als sneeuwliefhebbers een helling willen veroveren die niet met de lift te bereiken is, is er zelfs de mogelijkheid om met een helikopter af te dalen op ongerepte bergtoppen. De pioniers van het skiën in de 19e eeuw zouden dit waarschijnlijk nooit voor mogelijk hebben gehouden. Het aanbod voor skiliefhebbers is vandaag de dag ongelooflijk gevarieerd en er is voor elk wat wils. Het is niet voor niets dat skiën een van de populairste sporten is, vooral in Europa.

Van Noorwegen tot de Alpen, van telemark tot carve-ski – in de loop der tijd is het skiën gestaag geëvolueerd. We zijn benieuwd hoe de skisport zich verder zal ontwikkelen…

Kort, maar krachtig: funcarvers zorgen voor bijzonder skiplezier

Terwijl de korte, leuke carvers lange tijd werden uitgelachten, ontdekken steeds meer ...

In de sporen van de professionals: beroemde en beruchte wereldcuppistes

Elk jaar in de herfst begint voor de elite van de skisport weer de wereldcup. De ...